Maria Sklodowska-Curie
Z Wikipedii
Maria Sklodowska-Curie (ur. 7 listopada 1867 w Warszawie, zm. 4 lipca 1934 w Sancellemoz), swiatowej slawy uczona pochodzenia polskiego, wiekszosc zycia spedzila we Francji, tam tez rozwinela swoja kariere naukowa. Zajmowala sie badaniami z zakresu fizyki i chemii.
Do jej najwiekszych dokonan naleza: opracowanie teorii
promieniotwórczosci, technik rozdzielania izotopów promieniotwórczych
oraz odkrycie dwóch nowych pierwiastków: radu i polonu.
Pod jej osobistym kierunkiem prowadzono tez pierwsze w swiecie badania
nad leczeniem raka za pomoca promieniotwórczosci. Byla prekursorem
nowej galezi chemii - radiochemii.
Dwukrotnie wyrózniona Nagroda Nobla za osiagniecia naukowe. Po raz pierwszy w roku 1903 z fizyki wraz z mezem Piotrem Curie za badania nad odkrytym przez Antoine Henri Becquerela zjawiskiem promieniotwórczosci, a drugi raz w roku 1911 z chemii za wydzielenie czystego radu. Do dzis (I polowa 2007 roku) pozostaje jedyna kobieta, która te nagrode otrzymala dwukrotnie.
Dziecinstwo i mlodosc w Polsce
Maria urodzila sie jako 5 dziecko w znanej rodzinie nauczycielskiej. Jej dziadek Józef Sklodowski byl szanowanym lubelskim pedagogiem. Ojciec Wladyslaw Sklodowski byl nauczycielem matematyki, fizyki i dyrektorem kolejno dwóch warszawskich gimnazjów meskich, oraz prowadzil w domu stancje dla chlopców. Matka zas byla dyrektorka prestizowej, warszawskiej pensji dla dziewczat z dobrych domów. Chorowala na gruzlice i zmarla gdy Maria miala 12 lat. Ojciec byl wolnomyslicielem, matka zas gleboko wierzaca katoliczka.[1]
Gdy miala 10 lat Maria rozpoczela nauke na pensji dla dziewczat, która wczesniej prowadzila jej matka, gdy byla jeszcze zdrowa, a nastepnie ksztalcila sie w gimnazjum dla dziewczat, które ukonczyla 12 czerwca 1883 r. Kolejny rok spedzila dosc beztrosko na wsi u ziemianskiej rodziny jej ojca, a nastepnie przy boku ojca w Warszawie, gdzie trudnila sie okazjonalnym udzielaniem korepetycji.
W tym czasie zawarla ze swoja starsza siostra, Bronislawa umowe, ze bedzie ja wspierac finansowo w trakcie jest studiów medycznych w Paryzu, w zamian za podobne wsparcie za dwa lata.[2]. W zwiazku z tym zostala guwernantka najpierw w prawniczej rodzinie z Krakowa, a nastepnie u ziemianskiej rodziny Zórawskich, krewnych jej ojca, z która to rodzina zwiazala sie na 2 lata. W trakcie pracy u rodziny Zórawskich zakochala sie z wzajemnoscia w Kazimierzu Zórawskim, przyszlym wybitnym matematyku, jednak jego rodzice stanowczo odrzucili pomysl slubu ich syna z uboga krewna, a sam Kazimierz nie potrafil sie im przeciwstawic, co skonczylo sie dla Marii utrata pracy. [3]. Maria znalazla prace u rodziny Fuchsów w Sopocie, gdzie spedzila kolejny rok, stale wspierajac finansowo siostre Bronislawe.
Na poczatku 1890
r. zgodnie z wczesniejsza umowa, Bronislawa, która kilka miesiecy
wczesniej poslubila Kazimierza Dluskiego, zaprosila ja do swojego
paryskiego mieszkania, oferujac wikt i opierunek. Marii nie bylo jednak
stac na czesne, poza tym liczyla wciaz na slub z Kazimierzem Zórawskim,
z którym widywala sie w Warszawie. Z obu wzgledów wrócila do ojca, u
którego przebywala do jesieni 1891
r. dorabiajac sobie korepetycjami. Wreszcie, po ustawicznych
naleganiach siostry i otrzymaniu listu od Kazimierza, w którym
stanowczo z nia zerwal, zdecydowala sie w pazdzierniku tego roku na
wyjazd do Francji.
Studia na Sorbonie
W Paryzu, w 1891 Maria zdala jako pierwsza kobieta w historii egzaminy wstepne na wydzial fizyki i chemii Sorbony.
W dzien studiowala a wieczorami pracowala jako korepetytorka z trudem
zarabiajac na utrzymanie. W 1893 roku uzyskala licencjat z fizyki i
zaczela pracowac jako laborantka w przemyslowym laboratorium zakladów
Lippmana. W tym czasie dalej studiowala na Sorbonie uzyskujac drugi
licencjat z matematyki w 1894.
Rad i polon
Równiez w 1894 roku poznala swojego meza, Francuza Pierra Curie, który byl w tym czasie doktorantem w laboratorium Becquerela. Po zrobieniu doktoratu przez Pierra, Maria poslubila go w 1895.
Pierre zarekomendowal Marie Becquerelowi, który zaproponowal jej podjecie studiów doktoranckich pod jego opieka. Becquerel zaproponowal jej pozornie malo atrakcyjny i pracochlonny temat zbadania dlaczego radioaktywnosc niektórych rodzajów rudy uranowej jest znacznie wyzsza niz wynika to z udzialu w niej czystego uranu.
Maria, poczatkowo z pomoca mlodego chemika robiacego licencjat - A.
Debierne rozpoczela zmudna prace rozdzielania rudy uranowej na
pojedyncze zwiazki chemiczne i poszukiwanie zwiazku powodujacego jej
wysoka radioaktywnosc. Do zespolu tego dolaczyl pózniej Pierre. Badania
te, po czterech latach doprowadzily do odkrycia najpierw polonu a nastepnie duzo bardziej radioaktywnego radu a takze do wyjasnienia prawdopodobnych przyczyn zjawiska radioaktywnosci jako efektu rozpadu jader atomów.
W 1903 roku Maria jako pierwsza kobieta w historii otrzymala tytul
doktora fizyki i w tym samym roku przyznano jej tez nagrode Nobla.
Laboratorium w Sorbonie
Po otrzymaniu nagrody Nobla Maria i Pierre stali sie nagle bardzo slawni. Pierrowi wladze Sorbony przyznaly stanowisko profesora i zezwolily na zalozenie wlasnego laboratorium, w którym Maria zostala kierownikiem badan. W tym tez czasie urodzila swoje dwie córki Ewe i Irene.
19 kwietnia 1906 roku Pierre zginal przejechany przez konny wóz ciezarowy. Maria stracila towarzysza zycia i pracy. 13 maja
tego samego roku Rada Wydzialowa postanowila utrzymac katedre,
stworzona dla Pierra Curie, i powierzyla ja Marii wraz z pelnia wladzy
nad laboratorium. Umozliwilo to wyjscie Marii z cienia. Stala sie w ten
sposób pierwsza kobieta - profesorem Sorbony. Pare lat pózniej, w 1911, tylko dwóch glosów zabraklo jej do tego, aby stala sie jednym z czterdziestu czlonków Académie française.
Wedlug niektórych ocen zadzialaly tu w znacznej mierze ataki prasy, w
gwaltowny sposób przejawiajacej nieufnosc wobec rzadkiego jeszcze
wówczas zjawiska, jakim byla kobieta-naukowiec, a takze ksenofobiczna postawe wobec cudzoziemców
Skandal z Paulem Langevin
Wkrótce po porazce w Akademii dotknela Marie kolejna wrzawa. Glosnym echem odbil sie w prasie bulwarowej we Francji i poza jej granicami romans Marii Curie z fizykiem francuskim Paulem Langevin, który trwal okolo roku, w 1910/11. Langevin byl zonaty i porzucil swoja rodzine. Maria Curie w oczach prasy, zwlaszcza brukowej, byla osoba, rozbijajaca rodzine Langevin, w dodatku byla od Paula o 4 lata starsza, a na domiar zlego - byla cudzoziemka.
Jako ze byla zadeklarowana ateistka i pochodzila z Polski, która dla wiekszosci Francuzów byla utozsamiana z blizej nieokreslonym terytorium pod berlem cara, gdzie znaczny procent ludnosci stanowili Zydzi, snuto przypuszczenia, ze jest Zydówka (co w tamtych czasach bylo w ksenofobicznych kregach Francji uwazane za mocno podejrzane - nie ucichly bowiem jeszcze resentymenty, które kilkanascie lat wczesniej doprowadzily do sprawy Dreyfusa) pomimo, ze w rzeczywistosci pochodzila ze szlacheckiego polskiego rodu Dolega-Sklodowski, a w dziecinstwie zostala ochrzczona w wierze katolickiej. Domniemania paryskich brukowców oparte byly na tym, ze Maria nosila po babce drugie imie Salomea, które w Polsce bylo bardzo popularnym imieniem chrzescijanskim, zas we Francji kojarzylo sie z Salomé, uzywanym przez Zydówki. Gazety przez dluzszy czas epatowaly sie tym romansem, umieszczajac sprawe na pierwszych stronach. Protesty Marii, o ile w ogóle byly drukowane, zamieszczano drobnym drukiem, mimochodem, na ostatnich stronach.
Michel Langevin, wnuk Paula, ozenil sie wiele lat pózniej z Hélčne
Joliot, wnuczka Marii Sklodowskiej-Curie. Oboje byli - podobnie jak ich
rodzice i dziadkowie - naukowcami (w ich przypadku - fizykami
nuklearnymi); Hélčne Langevin-Joliot (ur. w 1927) jest obecnie emerytowanym dyrektorem badan w CNRS (Centre national de la recherche scientifique) w Paryzu.
Instytut Radowy
Pod koniec 1911, po niepowodzeniu w Académie française i po skandalu prasowym, dostala swoja druga nagrode Nobla, dzieki której przekonala rzad Francji do przeznaczenia srodków na budowe niezaleznego Instytutu Radowego, który zostal zbudowany w 1914 i w którym prowadzono badania z zakresu chemii, fizyki i medycyny. Instytut ten stal sie "kuznia" noblistów - wyszlo z niego jeszcze czterech laureatów Nobla w tym córka Marii - Irene Joliot-Curie i jej ziec Fryderyk Joliot.
I wojna swiatowa
W czasie I wojny swiatowej
Maria zostala szefem wojskowej komórki medycznej, która zajmowala sie
organizowaniem polowych stacji rentgenograficznych - które w sumie
obsluzyly ponad 3 miliony przypadków urazów wsród francuskich zolnierzy.
Czasy powojenne
Po wojnie uczona nadal szefowala Instytutowi Radowemu w Paryzu i jednoczesnie jezdzila po swiecie, gdzie pomagala poprzez swoja fundacje zakladac medyczne instytuty leczenia chorób nowotworowych. W 1932 z pomoca prezydenta Moscickiego jeden z takich instytutów zostal zalozony w Warszawie. Jego pierwszym szefem zostala siostra Marii - Bronislawa - ta sama, która kiedys sciagnela Marie do Paryza.
Maria Sklodowska-Curie zmarla 4 lipca 1934 w klinice w Sallanches w Sabaudii na bialaczke spowodowana najprawdopodobniej silnym napromieniowaniem.
W roku 1995 Maria zostala pierwsza kobieta pochowana pod kopula paryskiego Panteonu w uznaniu jej zaslug.
Byla odznaczona Legia Honorowa.
Najwazniejsza literatura
- Ewa Curie, Maria Curie, PWN Warszawa 1972
- F.Giroud, Maria Sklodowska-Curie, Warszawa 1987 (cykl: Biografie Slawnych Ludzi)
- Helena Bobinska, Maria Sklodowska-Curie, Czytelnik Warszawa 1965
- Denis Brian, Rodzina Curie, Amber, Warszawa, 2006, ISBN 83-241-2450-0
- Sussan Quinn, Zycie Marii Curie, Prószynski i S-ka, Warszawa, 1997, ISBN 8371800037
